دیگر رسانه ها : زاینده رود به کجا میرود؛

همسفر با بسترخروشان زاینده رود

پنجشنبه, 18 آذر 1395 15:53

همسفر با بسترخروشان زاینده رودگزارش جامع هفته نامه زاگرس ایران از خشکسالی و حواشی زاینده رود ، به قلم مهرداد شریفی خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بروجن سلام به نقل از هفته نامه زاگرس ایران ، بروز پدیده خشکسالی وتغییرات اقلیمی آب وهوایی  وتبدیل نوع بارش از برف به باران درسالهای اخیرباعث افت شدید منابع آبی زیرزمینی وسطحی در بسیاری از مناطق مختلف کشور شده  است . استان چهارمحال وبختیاری  نیز بعنوان یکی از حوضه های مهم  آبریز کشور ، وسرچشمه دو رودخانه مهم کشور یعنی  کارون وزاینده رود ،متاثر از این پدیده ، درسالهای اخیر دچار کم آبی شدید بوده و تبعات ناشی از این کم آبی  دراین حوضه ،مسایل ومشکلات عدیده اجتماعی واقتصادی را بدنبال داشته است .براساس اعلام نظر کارشناسان ،ذخائر برف در این حوضه آبریزبدلیل خشکسالی وکاهش میزان بارش برف، بطور قابل ملاحظه ای تقلیل یافته و بارشهای بارانی نیز به لحاظ  تبخیرشدن  نمیتوانند تامین کننده موثری برای سفره ها ومنابع آب زیرزمینی آن باشند . از آنجا که درسالهای اخیر موضوع خشکی رودخانه زاینده رود با تبلیغاتی گسترده بزرگنمایی، و دلیل این امر ، برداشت های بی رویه آب دربالادست مطرح می شود ،ما را بر آن داشت تا فارغ از هرگونه جهت گیری سیاسی ،اجتماعی ومنطقه ای وصرفا با هدف روشنگری وبیان واقعیت ها، در گزارشی میدانی ،با جریان رودخانه زاینده رود از نقطه ورودی به  چهارمحال وبختیاری تا نقطه خروجی آن،وسپس  مسیر این رودخانه در استان اصفهان، همسفر این رودخانه خروشان شویم. دراین سفر یکی از کارشناسان حوزه آب نیز مارا همراهی نمود که ضمن تشکر از همراهی وارائه اطلاعات علمی وکارشناسانه ایشان ،نظرخوانندگان محترم را به مطالعه این گزارش میدانی جلب می نماییم:

بسترخشک زاینده رود درشهراصفهان

نقطه ورودی ومیزان آب وارده  زاینده رود به چهارمحال وبختیاری:

نقطه خروج آب سد تنظیمی زاینده رود، روستای حجت آباد اصفهان واقع درمرز دواستان اصفهان وچهارمحال وبختیاری است . روستاهای گرمدره ،مارکده وقوچان،  مناطق ورودی رودخانه زاینده رود به استان چهارمحال وبختیاری هستند. این رودخانه خروشان با گذر از روستاهای صادق آباد،یاسه چاه،هوره،سوادجان،ایلبیگی،چم چنگ،چم جنگل،چم خرم،چم خلیفه، منطقه گردشگری پل زمانخان،چم زین ،چلوان،کاهکش وچم نار از توابع دوشهرستان بن وسامان  درچهارمحال وبختیاری  وارد استان اصفهان میشود . طول مسیر این رودخانه دراستان چهارمحال وبختیاری از نقطه ورودی تا آخرین نقطه خروجی آن یعنی روستای چم نار، حدود 65 کیلومتر است. میانگین میزان آب ورودی از سد تنظیمی زاینده رود به استان چهارمحال وبختیاری طبق اعلام کارشناسان مربوطه،  حدود 45 مترمکعب درثانیه برآوردشده  که البته این میزان آب در فصول مختلف سال ومتاثر ازمیزان بارشها و افزایش یا کاهش حجم آب سد زاینده رود متغیر است. میزان آب برداشتی استان چهارمحال وبختیاری از رودخانه زاینده رود  7  درصد ، یعنی حدود 140 میلیون مترمکعب  درسال ،  که عمده این برداشتها ،در فصل کشاورزی  است که برای اراضی موجود درحاشیه این رودخانه ،با روشهای آبیاری مدرن مانند آبیاری قطره ای وآبیاری بارانی مورد استفاده قرار میگیرد.

  براساس اعلام کارشناسان، بیشترین  برداشت واستفاده از  آب این رودخانه درچهارمحال وبختیاری صرفا درفصل کشاورزی است وازماههای آبان تا اردیبهشت سال بعد ، به جز آب شرب ،آبی از این رودخانه برداشت نمیشود ویا به میزان بسیار اندکی برداشت میشود وعمده آب با جریان رودخانه به سمت استان اصفهان سرازیر میشود .    

آب خروشان خروجی زاینده رود از چهارمحال وبختیاری درتمام فصول

نقطه خروجی ومیزان آب خروجی زاینده رود از چهارمحال وبختیاری به اصفهان:

توجه خوانندگان محترم این گزارش را به  دقت نظر در میزان آب خروجی از چهارمحال وبختیاری به استان اصفهان ومقایسه آن با میزان آب ورودی این رودخانه به این استان جلب می نماییم .قاعدتا هر خواننده وبیننده ای با ملاحظه مسیر65  کیلومتری این رودخانه درچهارمحال وبختیاری ومیزان آب برداشتی این استان از این رودخانه،این چنین تصور می کند که میزان خروجی آب رودخانه از این استان بسیار کمتر از میزان ورودی آن خواهد بود درحالی که با وجود برداشتهای این استان، درکمال شگفتی، میزان آب خروجی این رودخانه از چهارمحال وبختیاری  ،بیشتر از میزان آب ورودی آن است  . علت این امر براساس اظهارنظر کارشناسان مربوطه ،زایشی بودن بستر رودخانه از یکسو، و از سویی دیگر ،بازگشت دوباره آب برداشتی به بستر رودخانه بدلیل شرایط اقلیمی وتوپوگرافی این منطقه ، وهمچنین شیب موجود درطول این رودخانه که موجب هدایت بارشها و روان آبها  وآبهای میان حوضه ای به بستراین رودخانه میشود.
به عبارتی دیگر وبا مقایسه میزان ورودی و خروجی آب  این رودخانه در مسیر 65 کیلومتری استان چهارمحال وبختیاری میتوان اینگونه نتیجه گیری کرد که به همان میزانی که استان چهارمحال وبختیاری از رودخانه  زاینده رود آب برداشت میکند کمی بیشتر از  آن ، به بستر رودخانه باز میگردد وبه عبارتی ساده تر میتوان گفت دراین مسیر نه تنها آبی برداشت نمی شود بلکه   دربسیاری از فصول سال ، آب بیشتری نیز به  بستر این رودخانه اضافه میشود.
بنابراین، ادعای خشکیدگی زاینده رود بدلیل برداشت آب دربالادست  بویژه استان چهارمحال وبختیاری، که با تبلیغاتی گسترده وکاذب   و با آب و تاب فراوان این ادعا در رسانه های مختلف وافکارعمومی کشور وبویژه مردم خوب استان اصفهان  دنبال میشود ادعایی کاملا واهی وبی پایه و اساس است.

 

سد نکو آباد اصفهان،جایی که آب باقیمانده در زاینده رود به سه شاخه تقسیم می شود

دلایل خشکیدگی وراهکارهای نجات زاینده رود:

  حال چرا رودخانه زاینده روددرشهراصفهان دچارخشکیدگی شده ؟ سرنوشت این میزان آب عظیم خروجی از استان چهارمحال وبختیاری به اصفهان به کجا ختم میشود؟ چه عوامل ودلایلی باعث خشکیدگی رودخانه در شهر باستانی وتاریخی اصفهان شده  ؟  وچرا این مسئله مردم خوب و نجیب اصفهان را نگران کرده ؟ برای دریافت پاسخ به این سوالات ،ناچار شدیم مسیر این رودخانه دراستان اصفهان را نیز دنبال ،وبا دریافت اطلاعات مورد نظر پاسخی برای دلایل خشکیدگی زاینده رود بیابیم.
زاینده رود پس از ورود به استان اصفهان و گذر از روستاهای چم طاق ،چم علیشاه ، چم حیدر و شهر باغ بهادران وارد سد چم آسمان میشود  واز این نقطه وبوسیله کانالها  یا لوله های انتقال آب ، به بخشهای مختلفی مانند تصفیه خانه آب بابا شیخ علی، کارخانجات ذوب آهن ، صنایع فولاد وصنایع دفاع  اصفهان، استان یزد و... تقسیم میشود. آب باقیمانده دربستر این رودخانه پس از طی مسافتی وارد سد نکوآباد ،حدفاصل دیزیچه واصفهان میشود واز این نقطه نیز به سه شاخه تقسیم،که عمدتا برای مصارف کشاورزی مورد استفاده قرارمی گیرد. درواقع خشکی رودخانه زاینده روددر شهراصفهان ازدوسد چم آسمان ونکوآباد آغاز میشود. بنابراین دلایل اصلی خشکیدگی رودخانه زاینده رود در شهر زیبای اصفهان را باید دراین مناطق جستجوکرد.
نظر خوانندگان محترم این گزارش را به این نکته جلب میکنیم که اطلاعات کسب شده دراین زمینه از چند کارشناس مربوطه درحوزه آب وکشاورزی اخذ شده  وآمار وارقام دریافتی از این کارشناسان قریب به اتفاق ، نزدیک  به واقعیت است .ذکر این نکته را نیز ضروری میدانیم که این آمار و اعداد درفصول مختلف سال وبراساس میانگین بارشها  وشرایط اقلیمی وآب وهوایی متغیر است.
اولین ومهمترین عامل خشکیدگی زاینده رود ،بدون تردید پدیده خشکسالی چندسال اخیر وتغییر اقلیم بارشها در سرچشمه این رودخانه یعنی کوهرنگ  درچهارمحال وبختیاری است .جایی که تا سالهای گذشته بدلیل بارشهای سنگین و طولانی برف که بعضا ارتفاع برف دراین منطقه به حدود 10 متر هم میرسید این منطقه را بعنوان یکی از یخچالهای دائمی وحوضه های مهم آبریز کشور تبدیل کرده بود وبراساس آمار، سالانه 5/11 میلیارد مترمکعب آب ،معادل 10 درصد آب کشور دراین استان تولید می شد و آب فراوانی دربستر دو رودخانه  کارون  وزاینده رود جاری میکرد اما خشکسالیها و تاثیرات تغییر اقلیم بارش برف به باران درسالهای اخیر دراین حوضه آبریز، باعث کاهش شدید منابع آبی دراین حوضه ودر هر دو رودخانه شده است. براساس اظهار نظر کارشناسان حوزه آب ،میزان تولیدسالانه آب فعلی از این استان، درحال حاضر از5/11 میلیارد مترمکعب به حدود 6میلیارد مترمکعب،یعنی با کاهشی 50 درصدی روبرو شده وسال به سال نیز با کاهش بیشتری مواجه خواهد و براساس پیش بینی های بلند مدت ،متاسفانه این روند تا 20 سال آینده  ادامه خواهدداشت.                                                                                                                             
مدیریت غیراصولی منابع آب، دومین عامل خشکیدگی زاینده رود است  .برای آگاهی خوانندگان محترم به ذکر نمونه  هایی ازاقدامات و وضعیتی که به مدیریت غیراصولی منابع آب دراین استان مربوط میشود اشاره خواهیم داشت :                              

  1.  براساس اطلاعات دریافتی ، هزاران حلقه چاه غیرمجاز درحاشیه رودخانه زاینده رود دراستان اصفهان حفرشده است .میزان برداشت این چاههای غیرمجاز تا 300 میلیون مترمکعب درسال برآورد گردیده که رقم قابل توجهی از منابع آب زاینده رود است،  بنابراین اقدامات فوری مسئولین زیربط در پلمپ چاههای غیرمجاز در حاشیه این رودخانه   وبرخورد قاطع با متخلفان دراین حوزه از یکسو، و مدیریت ونظارت مستمر بر برداشتها از چاههای آب مجاز ازسوی دیگر،که ازجمله مصوبات شورای عالی آب کشوربشمار می رود، میتواند نقش موثری درافزایش آبدهی این رودخانه وجاری شدن آب دربستر آن و مهار بحران کم آبی دراستان اصفهان  بدنبال داشته باشد.
  2. انتقال آب قابل شرب رودخانه زاینده رود به میزان 150 تا 200 میلیون   مترمکعب درسال برای کارخانجات ذوب آهن و صنایع فولاد وصنایع دفاع  اصفهان  از دیگر عوامل کاهش  آبدهی زاینده رود ونرسیدن آب به بستر این رودخانه درشهر زیبای اصفهان است. درحالی که براساس مصوبات شورای عالی آب کشور، میبایست آب مورد نیاز اینگونه کارخانجات صنعتی از منابع آب غیر شرب یا استفاده از پسابها تامین شود.این درحالی است که دربسیاری از مناطق واستانهای کشور ازجمله خوزستان ،آب لوله کشی درمنازل مردم غیر شرب وصرفا برای مصارف بهداشتی مورد استفاده قرار می گیردوباپرداخت پول آب شرب خودرا تامین میکنند بنابراین،استفاده از آب قابل شرب رودخانه زاینده رود برای صنایع واقداماتی همچون سردکردن آهن آلات گداخته اقدامی غیرمنصفانه و غیرمنطقی است.
  3. براساس اعلام سال گذشته وزارت جهاد کشاورزی، کشت محصول برنج بدلیل نیاز بالای آب  این محصول و بحران کمبود آب دراکثرمناطق کشور ،به جز استانهای شمالی درسایر استانهای کشور ممنوع شده  است اما با این وجود ، بخش قابل توجهی از اراضی کشاورزی دراستان اصفهان زیر کشت این محصول قراردارد. بنابراین ، تغییر الگوی کشت ،وپرهیز از کشاورزی غرقابی وروی آوردن به سمت کشاورزی  مدرن با راندمان بالا از جمله کشت های گلخانه ای ،میتواند درکاهش حدود 40 تا  60 درصدی مصرف آب دراین بخش موثر واقع شود.
  4. استفاده بیش از حد از چمن کاری وتوسعه فضای سبز دراصفهان ،از دیگر عواملی است که تاثیر قابل توجهی درتشدید بحران آب زاینده رود بدنبال داشته است. وسعت چمن کاری دراین استان بالغ بر 5 هزار هکتاربرآوردشده ودرحالی که درمناطق کم آب،باید از الگوهای کم مصرف فضای سبز استفاده شود ولی توسعه فضای سبز دراین استان ،همچنان با رویه گذشته دنبال میشود.بنابراین تغییر الگوی کشت درفضای سبز و بهره گیری از الگوهای کم مصرف نقش بسیارمهمی دررفع تشدید بحران آب زاینده رود خواهدداشت.
  5. برخلاف تصوربرخی ازمسئولین و متولیان حوزه آب که انتقال آب از حوضه های دیگر به زاینده رود را عامل احیاء این رودخانه میدانند ،تجارب گذشته این اقدام نشان میدهد هربار تونل جدیدی برای انتقال آب به زاینده رود اجراشده،بیش از دوبرابر آورد تونل ، بر وسعت شبکه های آبیاری استان اصفهان اضافه شده از سویی دیگر بارگذاری مصارف،بیش از توان آورد این تونلها بوده است.بنابراین انتقال آب بین حوضه ای نیز از دیگرعوامل موثر در تشدید کم آبی زاینده رود بوده ولذا ضرورت دارد درآینده از این راهکار که ظاهری فریبنده دارد وبجز افزایش نیاز وتوسعه مصارف نتیجه دیگری برای زاینده رود ندارد پرهیزشودبویژه آنکه آورد رودخانه کارون درسالهای اخیر به حدود نصف کاهش یافته  و هرگونه انتقال آب جدید از رودخانه کارون به زاینده رود را منتفی میکند.

شالیزارهای برنج اصفهان در حریم زاینده رود

 

آنچه درمصوبات قانونی  درمورد سهم بندی بخشهای مختلف مصرف در حوضه زاینده رود دراصفهان جمع بندی شده ،بارگذاری بیش از توان منابع آب دراین حوضه است که براین اساس سهم بخش کشاورزی استان اصفهان بالغ بر یک میلیاردمترمکعب ، سهم آب شرب این استان حدود 400 میلیون مترمکعب،سهم آب صنایع این استان بالغ بر 200 میلیون مترمکعب، سهم آب شرب انتقالی به استان یزد قریب به 100 میلیون مترمکعب وسهم آب شرب کاشان قریب به 50 میلیون مترمکعب درسال است واین بارگذاری بیش از حد،ریشه واصل وقوع بحران آب در زاینده رود است.
بنابراین با ملاحظه این میزان آب برداشتی از این رودخانه،آنهم درشرایط خشکسالی و بحران کمبود آب، وافت شدید منابع آب زیرزمینی وسطحی چگونه میتوان انتظارداشت که بستراین رودخانه درشهرزیبای اصفهان پرآب  وجاری باشد؟
بدون تردید راهکار  نجات زاینده رود وبرون رفت این رودخانه  از این وضعیت نامطلوب، مدیریت صحیح واصولی آب ،دراین شرایط بحرانی وسلسله اقداماتی همچون صرفه جویی و مصرف بهینه آب، تفکیک لوله کشی آب شرب از  بهداشتی درمنازل واماکن عمومی ،پرهیز از توسعه صنایع و جلوگیری از توسعه شهری وفضای سبز ، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز درحریم رودخانه،استفاده از پسابها درصنایع ، تغییر الگوی کشت  و... است که امید میرود با مدیریتی صحیح واصولی ومشارکتی همگانی درآینده نزدیک شاهد محقق شدن این مهم ونجات این رودخانه تاریخی باشیم.

 

            


انتهای پیام / پایگاه خبری تحلیلی بروجن سلام / منتشر شده توسط : علی باصیری
آرشیو

تبلیغات
یادداشت
پربازدیدترین اخبار
گزارش تصویری
گرافیک و کاریکاتور
تبلیغات
تبلیغ متنی

مـــحـل تبلــــیغ شمــــا

انتشار تبلیغات متنی شما با نازل ترین قیمت

تبلیغ متنی

مـــحـل تبلــــیغ شمــــا

انتشار تبلیغات متنی شما با نازل ترین قیمت

تبلیغ متنی

مـــحـل تبلــــیغ شمــــا

انتشار تبلیغات متنی شما با نازل ترین قیمت

تبلیغ متنی

مـــحـل تبلــــیغ شمــــا

انتشار تبلیغات متنی شما با نازل ترین قیمت
جهت رزرو با شماره ۰۹۱۹۹۵۶۶۳۶۰ تماس بگیرید.

تبلیغات